азы

  • 181ЦАРЦИАТÆ — Ирон адæммæ ис Нарты кадджытæ, Даредзанты таурæгътæ æмæ Царциаты диссæгтæ. Нарты хъысмæт даргъ æмæ уæрæх у. Сæ сæйрагдæр кадджытæ сын Ирыстоны цы къуымы нæ зонынц, ахæм нæй. Уæдæ сæ æрæмбырд кæныныл, сæ рауадзыныл æмæ сæ раиртасыныл куыст дæр… …

    Словарь по этнографии и мифологии осетин

  • 182ЦЫППУРС — Рагон ирон бæрæгбон, фæлæ йын йæ раздæры мидис рæстмæ ничиуал зоны. Йæ номы цыппор кæй ис, комдарынимæ баст кæй уыд, уый бæлвырд у. Ком та, æвæццæгæн, дардтой цыппор боны. Уыцы бон иу ирон адæм æрæджы дæр ма сæ мæрдтæн фынджыдзæгтæ æрцæттæ кодтой …

    Словарь по этнографии и мифологии осетин

  • 183Цыппурс — см. Цыппурс – перевод Цыппурс, ног азы сæр (ир.), цæппорсæ (диг.) – ирон адæмы зæхгуыстыты къæлиндары зымæгон циклы фыццаг бæрæгбон, кодтой йæ, Ног азæй къуыри раздæр. Цыппурсы бæрæгбоны æнæмæнг цыдысты æхсæны кувæндæттæм æмæ алы хæдзары дæр… …

    Словарь по этнографии и мифологии осетин

  • 184аденозинтрифосфатазы — АТФ азы апиразы Группа ферментов класса гидролаз, катализирующих отщепление остатков фосфорной кислоты от молекул АТФ с освобождением энергии; многие А. по существу являются киназами, т.е. ферментами, переносящими остатки фосфорной кислоты с АТФ… …

    Справочник технического переводчика

  • 185бие — зат. Жылқы малының құлындайтын аналығы. Айғырдан ерте шыққан тай байтал дұрыс өсе алмайды, кейде тіпті өсу мүлде тоқталады, өйткені қоректік заттардың көпшілігі құрсақтағы құлынның өсуіне кетеді. Бие белгілі кезеңде ғана айғырды жақындатады.… …

    Қазақ дәстүрлі мәдениетінің энциклопедиялық сөздігі

  • 186дере — зат. Мал суарылатын науаны көтеріп тұратын төрт қазық, тағалы қондырғы. зат. Мал суарылатын науаны көтеріп тұратын төрт қазық …

    Қазақ дәстүрлі мәдениетінің энциклопедиялық сөздігі

  • 187ене көкірек ету — (ҚХР) талшық ету, азық ету. Мынау үйдегі азғантай азық түлікті сендерге ала келдім. Е н е к ө к і р е к е т е тұрыңдар, кейінгісін тағы көреміз (А. Қас., Н. Әбік., Қаз. тілі., 69) …

    Қазақ тілінің аймақтық сөздігі

  • 188қада — 1 1. (Түрікм.: Таш., Мары, Тедж.; Қарақ.) үй құрылысында мәткенің, белағаштың үстінен салынатын жіңішке ағаштар. 2. (Сем.: Абай; Шығ.Қаз., Марқ.; Қост., Жанг.) тіреу, діңгек. Үйдің қ а д а с ы н а киім ілді (Сем., Абай). Жылы үйдің қ а д а с ы… …

    Қазақ тілінің аймақтық сөздігі

  • 189қаламдық — (Рес., Орын.) арбаның қазығы. Қ а л а м д ы қ арбаның қалқанын ұстап тұрады (Рес., Орын.). қ. қазық …

    Қазақ тілінің аймақтық сөздігі

  • 190қау көрік — (Монғ.) үш тақтайлы, жалпақ жақтаулы көрік. Көріктің үш тақтайлысын қ а у к ө р і к, екі тақтайлысын қос көрік деп атайды. Қ а у к ө р і к т і ң үстіңгі доғаша жақтау тақтайын екі қазық арасына керген қайысқа бекітіп қояды. Астыңғы доғаша жақтау… …

    Қазақ тілінің аймақтық сөздігі

  • 191меке — 1 (Жамб.: Шу, Мер., Луг.; Қар., Шет) ыстық суықта болып аттың, есектің сыртына шыққан қаны. Күн ыстықта аттың м е к е с і шығады (Қар., Шет). қ. беке, қантыс 2, қантыстау. 2 (Қарақ., Тақт.) сүрлем, мал азығы. Қысқы мал азығына м е к е дайындап… …

    Қазақ тілінің аймақтық сөздігі

  • 192ақжұлдыз — зат. астр. х а л қ. шолпан. Шығыстан Сарыжұлдыз, батыстан А қ ж ұ л д ы з (Шолпан) қарсы келіп, түйісіп айқасқан кезде сарысы жеңіп, А қ ж ұ л д ы з қайтса, қыс жақсы болады мыс (Қаз. этнография., 2, 88). Екі түбір сөздің бірігуі арқылы жасалған… …

    Қазақ тілінің түсіндірме сөздігі

  • 193жорғаторғай — зат. зоол. Тұрқы 30 см дей, салмағы 80 100 г дай, сұр түсті, отырықшы құс; сойка. Ж о р ғ а т о р ғ а й тіршілігінің көпшілігін жер бетінде жемін ұстаумен өткізеді. Қауіп төнген кезде ұшпайды, жорғалап бұта түбін тасалайды (Қаз. табиғ.., 2, 98).… …

    Қазақ тілінің түсіндірме сөздігі

  • 194қайшыауыз — зат. зоол. Шырша тұқымдарымен қоректенетін, аузы қайшы пішіндес орман құстарының бір түрі (клест). Дәнмен қоректенетін құстарға ементұмсық, соражөке, қ а й ш ы а у ы з, пайыз торғай т.б. жатады (Шаңырақ, 435). Ал алашұбар тоқылдақ, барқылдақ… …

    Қазақ тілінің түсіндірме сөздігі

  • 195қап — I ет. Балықтың қармаққа салған жемді тістеуі. Балықтың да қ а б а т ы н кезі осы (Қ.Қараманұлы, Ай куә, 26). II Қап киіп жарысу. Клубтарда ойналатын жастар ойыны. «Қ а п к и і п ж а р ы с у» ойыны клуб залдарында, жазық далада өткізіледі (Ойын… …

    Қазақ тілінің түсіндірме сөздігі

  • 196қараше — зат. этногр. Нысанаға сырық лақтырып ойнайтын ойын. Қарашеге сырық (3 4 құлаш), қазық (1 құлаш) және баскиім қажет. Қазықты қағып, басына баскиімді іліп, 15 20 қадамдай жерден сырық лақтырады. Бұл ойын балаларды жас кезінен бастап найза лақтыруға …

    Қазақ тілінің түсіндірме сөздігі

  • 197қылмық — I зат. Будан арқылы өркешті аруанадан туған түйе. Жалпы бір өркешті аруанадан будан арқылы інген, үлек, нармая, кердері, көйін, қ ы л м ы қ, балқоспақ, мырзақоспақ, қоспақ секілді алуаналуан түйелер тарайтынын екі қазақтың бірі білуге тиіс (Қаз.… …

    Қазақ тілінің түсіндірме сөздігі

  • 198қырыққарақшы — зат. астр. Темірқазықтың астыңғы жағында тұрған жұлдыз аты. Темірқазықтың астыңғы жағында тұрған – қ ы р ы қ қ а р а қ ш ы жұлдыз. Олардың жетеуі көзге көрініп тұрады, өзгелері көрінбейді. Себебі олар тым уақ (Х.Әбішұлы, Аспан сыры, 84). Қ ы р ы… …

    Қазақ тілінің түсіндірме сөздігі

  • 199малазық — зат. Малға азық болатын нәрселер (шөп, жем, көгөніс т.б). Бұйра сораң шөлді аймақты жайылымдарда жақсы м а л а з ы ғ ы. Оны әсіресе түйе мен қой сүйсініп жейді (ҚҰЭ, 2, 454). Сәбізді шикілей де, піскен күйінде де пайдаланылады. Бағалы азық түлік… …

    Қазақ тілінің түсіндірме сөздігі

  • 200мырза — қазы. Қазылардың ішіндегі тәуірі. Әй, құрдас, деді ол Ноғайқұлға. – Ұзын қазы, м ы р з а қ а з ы, тел қазылар үлкен үйде, жеңгеміздің кебеже сінде. Қайсысын қалайсың? (Т.Әлімқұлов, Ел мен жер, 59). Мырза тұйғын. сөйл. Ақ тұйғын. Ақ тұйғын – түсі… …

    Қазақ тілінің түсіндірме сөздігі